.....गरज इतिहासाची....

प्रकल्पाचे मुखपृष्ठ

2010-11-03T11:32:00.000-07:00

सर्व कांतिलाल शिक्षणशास्त्र महाविद्यालयातील विद्यार्थ्यानी प्रकल्पाचे मुखपृष्ठ Print काढुन घ्यावे.

दिवाळीच्या सर्वाना हार्दीक शुभेच्छा.....।

2010-11-03T10:09:00.000-07:00

विसर्जन मिरवणुक पुण्याची

2010-10-15T11:55:00.000-07:00

गजरथधडपड क्षण टिपण्यासाठी
नियोजन मिरवणुकीचे
वेध फ़ोटोचा
राजेशाही
परदेशी पाहुणे
IBM LOKMAT प्राची
परदेशी पाहुणे
ETV मराठीरमणबाग
आम्ही पुणेकर

बालशिवाजी
झाशीची राणी

आम्ही दोघी

मोह फ़ोटो घेण्याचा

कष्ट कार्यकर्त्याचे

हो आम्हाला उत्तर सापडलय.(अयोध्या प्रश्न)

2010-10-02T11:51:00.000-07:00

लेख लिहायला थोडा उशिर झाला.मी स्वतःवरुन लेख उशीरा पोस्ट केला आहे.उगाच कुणाला वाईट वाटायला नको.
तर गोष्ट आहे गेल्या शनिवारची(२५-०९-१०)....
आम्ही कॉलेज मध्ये शिकतो. त्या दिवशी वर्गात जायला थोडा उशीर झाला होता. वर्गात जाउन पाहिले तर कोणी शिक्षक नव्ह्ते. काही मुले मुली अपुर्ण अभ्यास करत होत्या तर काहींची बड्बड चालू होती. ऑफ़ीस मध्ये जाऊन चॊकशी केली तर समजले की शिक्षक मिंटीग चालू असल्याने तास चालू होण्यास उशिर होईल.
पुन्हा वर्गात आलो खुप कंटाळा आला होता.दोन मुली पुढे गेल्या व देशभक्तीपर गीत गाऊ लागल्या.परंतु मुलामध्ये उत्साह येत नव्ह्ता.त्यांना मुड मध्ये आणन्याची जबाबदारी माझ्यावर येऊन पडली.
नुकताच अयोध्याचा निकाल २४ ऎवजी ३० ला ढकलण्यात आला होता. मधले ६ दिवस काही तोड्गा काढ्ण्यासाठी दिले होते.त्यामुळे आपल्या कडुन काही तोड्गा निघतो का हे पाहण्यासाठी अयोध्या प्रश्नी वाद-विवाद स्पर्धा घेऊ असे ठरले परंतु अनेकांनी माझ्या वाद-विवाद या शब्दाला हरकत घेतली.त्या ऎवजी आम्ही त्याला परीसंवाद किंवा चर्चासत्र हे नाव दिले.परंतु चर्चेत सहभागी होताना दोन अटी ठेवण्यात आल्या.बोलण्यारयाचे म्हणने संपुर्ण ऎकुन घ्यावे. आणि आपले मत हे पुढे येऊन मांडावे.कोणाच्याही धार्मीक भावना दुखवू नये.
चर्चासत्राला सुरवात झाली.खटल्याची थोडक्यात पार्श्वभुमी सांगुन पहिला प्रश्न विचारला अयोध्याला काय बनले पाहिजे? अपेक्षेप्रमाणे उत्तर आले.राम मंदीर..
मी:अयोध्याला राम मंदीर का बनले पाहिजे?
विदयार्थी:कारण राम जन्म तिथे झाला म्हणुन
मी;पण तिथे मस्तिदही होती.त्याच काय?
विदयार्थी:तुम्ही ३०० वर्षाचा इतिहास पाहणार का हजारो वर्षापुर्वीचा. बाबरानी मंदीर पाडुन मस्तिद बांधली.
मी:मंदिरे,पुतळे उभारुन काय साध्य होते?
विदयार्थी:आपली संस्कृती महान आहे.आपली लाखो वर्षाची पंरपरा आहे.मंदिरे,पुतळे मुळे आपल्या वर चांगले संस्कार होतात.
मी: पण भक्ती मनात असावी.आज मंदिराच्या ठिकाणी देवाच्या नावाखाली इतराची लुट चालु आहे.त्याच काय? मानवता हाच खरा धर्म.
विदयार्थी: ह्या प्रश्नाची खुप उत्तरे आली.बहुतेकांनी आपले अनुभव मांड्ले.वाद वाढत चालला म्हणुन हा प्रश्न इथेच थांबवला. अनेकांनी चर्चा थांबवण्याची सूचना केली. परंतु योग्य उत्तर मिळाल्याशिवाय चर्चा थांबणार नाही.अशी भुमिका मी घेतली.बहुतेकांनी मला पाठिंबा दिला.
मी: देव म्हणजे काय?
विदयार्थी१:आपल्या संस्कृतीमध्ये ३३ कोट देव आहेत. ते म्हणजे देव.
विदयार्थी२:पुर्वी माणुस जंगलात राहत होता.त्यावेळी कोणती तरी शक्ती आपले रक्षण करते. असे त्याला वाटत होते.तो म्हणजे देव
मी:कोणताही धर्म असो.कोणतीही जात असो.कोणतीही संस्कृती असो.देव म्हणजे ज्या गोष्टी पासुन आपल्याला आनंद मिळ्तो ती गोष्ट म्हणजे देव. देव न मानणारे सुद्धा गुरुच्या पाया पडतात त्यांच्या दृष्टीने तो देव.
मी:प्रत्येकाला आपली संस्कृती,धर्म,जात प्रिय असते.
मी:पण कोणत्या देवाला वाटेल की ज्या मुळे आपल्या देशात आशांतता माजेल.कदचित दंगल उसळेल.त्यात हजारो लोक मरतील.त्या मंदीरात राहण्यात काय साध्य होईल?
विदयार्थी:पण त्याला उत्तर काय?
मी: भारतामध्ये सर्वधर्मसमभाव आहे.अनेक जातीचे लोक इथे राहतात.कुणीही भेदभाव करत नाही. कोणतीही जात धर्म वाईट नसतो तर त्या विशिष्ट माणसाचे विचार वाईट असु शकतात.प्रत्येक धर्मामध्ये चांगली मुल्ये आहेत. ती आत्मसात करुन देशपुढे नेण्यासाठी प्रत्येकांनी झटले पाहिजे.काही लोक धर्माचा गॆरफ़ायदा घेऊन आपला स्वार्थ साधतात. त्यांना दाखवुन दिले पाहिजे की आम्ही एक आहोत.
मी:अयोध्यात जी ७० एकर जागा आहे तिथे एक आंतरराष्टीय दर्जाचे हॉस्पिटल ऊभे राहीले पाहीजे. सर्वाना तिथे मोफ़त उपचार दिले पाहिजे.भारतातील अनेक संघटना,समाजिक संस्था,धार्मिक संस्था,इतर घटक, यांनी त्याला आर्थीक मदत केली पाहिजे.सर्व पंथ,धर्म,जातीच्या लोकांनी श्रमदान करुन हे हॉस्पिटल उभे राहीले पाहीजे.जगापुढे एक आदर्श निर्माण केला पाहिजे की भारतात लोकशाही नांदते अनेक पंथ,धर्म,जातीचे लोक इथे आनंदात राहतात. व आंतरराष्टीय दर्जाचे हॉस्पिटलामुळे अनेकाचे जीव वाचणार आहेत. तेव्हा लोकांनी आनंदाने म्हणावे की राम-अल्ला-येशुने आमचे प्राण वाचवले.(सर्व मुलांनी टळ्यावाजवुन स्वागत केले)
(हे माझे व्ययक्तिक मत आहे.कुणाच्या भावना दुखवल्या असतील तर हात जोडुन माफ़ी मागतो.जे मनात होते जो प्रसंग घडला व त्यातुन मिळालेले उत्तर लिहले आहे.तरी आपले मत जरुर कळवा)

गणेश विसर्जन सोह्ळा (कांतीलाल खिंवसरा बी एड महाविदयालय)

2010-09-16T10:59:00.000-07:00

ओमकार प्रधान रुप गणेशाचे

2010-09-12T03:20:00.000-07:00

शिक्षकदिन (कांतीलाल खिंवसरा बी एड महाविदयालय)

2010-09-06T10:44:00.000-07:00

प्रस्तावनाफ़ोटोपुजन व दिपप्रज्वलन
गणेश आराधनाप्रस्तावनासमुहगीतपाहुण्याचे सत्कारशिक्षकांचे सत्कार विदयार्थांचे मनोगत

पाहुण्याचे भाषणआभार

किल्ले मेहरुब उर्फ़ किल्ले जंजिरा

2010-09-01T23:43:00.000-07:00

जलदुर्गाचे आकर्षण लहान पणापासुन होते. लांब समुद्रात एखादा किल्ला बांधणे म्हणजे जिकरीचे काम असते. त्याकाळात असणारे जुणे तंत्र वापरुन किल्ला बांधणे म्हणजे अजुनच कठीण काम असे.
असा जलदुर्गाचा राजा असणारा हा जंजिरा,अनेक परकियाना ही ज्याचे आकर्षण होते व लढाईने जिंकता न आलेला असा हा अभेद्य किल्ला म्हणजे जंजिरा, राम पाटील ह्या कोळ्याने समुद्री चाच्यापासुन रक्षण व्हावे म्हणुन राजापुरच्या खाडीवर उभारलेला लाकडी मेढेकोट बांधलेला असा हा जंजिरा. शिवाजी महाराजानी चार वेळा प्रयत्न करुनही थोडक्यात हातातुन निसटलेला असा हा जंजिरा किल्ला.संभाजी महाराजाच्या हातात जंजिरा येत आहे हे पाहुन ऒरंगजेबाने हसनअली या सरदारला चाळीस हजाराची फ़ॊज घेऊन कल्याण भिंवडीच्या मार्गे रायगडाच्या दिशेने पाठवले.त्यामुळे नाईलाजास्तव महाराजाना रायगडावर फ़िरावे लागले. असा हा संभाजी महाराज्याच्या ही हाती न आलेला जंजिरा. किल्ला मराठ्याच्या हाती जाऊ नये म्हणुन मोगल इंग्रज व पोर्तुगिजानी एकत्र आनणारा हा जंजिरा किल्ला.
ह्या किल्ला पर्यत तीन मार्गाने जाता येत. अलिबागहुन रेवंडा मार्गे मुरुड गावात उतरावे. व बोट मार्गे जंजिरापर्यत पोहचता येते.
दुसरा मार्ग अलिबाग-पाली-रोहा नांदगाव मार्गे मुरुडला जाता येते.ह्या मार्गामध्ये पालीच्या गणपतीचेही दर्शन होते.
तिसरा मार्ग श्रीवर्धन दिवेआगार मार्गे म्हसाळ्याला यावे व दिघी हे गाव गाठावे. दिघी गावातुन बोट मार्गे किल्ल्यावर जाता येत.किल्ल्यावर जाण्यासाठी सहसा शिडाच्या बोटीचा वापर करावा.मोटरबोटने लवकर पोहचता येते परंतु वारयाच्या सामना करत त्याच्या शक्तीच्या आधारवर किल्ल्यावर पोहचण्यात मजा काही ऒरच असते.लाटावर स्वार होऊन बोट वर खाली हलत जाते जसा जसा किल्ला जवळ येईल तशी उत्कंठा अधिकच वाढत जाते.
किल्ल्यावर प्रवेश किल्यावर नजरेस भरतो तो बुलंद भक्कम असे महाप्रवेशद्वार .प्रवेश वर दोन्ही बाजुला काही शिलालेख व शिल्प कोरलेली आहेत.यामध्ये एक पारशी शिलालेख आढ्ळतो. महादरवाज्याच्या दोन्ही भिंतीवर काही विशिष्ट प्रकारचे चिन्ह कोरलेले आहे.यात वाघ आणि हत्ती दिसतात.वाघाने आपल्या चारी पायाखाली हत्तीना दाबुन धरले आहे.आणि शेपटीत आणि तोंडातही हत्तींना पकडले आहे.हे गजान्त लक्ष्मीचे शिल्प म्हणुन ओळखले जाते.हे चिन्ह म्हणजे अमर्याद सागरी सत्तेचे प्रतिक आहे. दोन्ही दरवाज्याच्या मध्ये पहारेकरयासाठी देवड्या आहेत. महादरवाज्याच्या वरच्या भागात नगारखाना आहे.
सिद्धी कासम याने किल्ल्याभोवती २२ भरभक्कम बुरुजाची निर्मीती केली आहे. बुरुज तुलनेने मोठे आहेत.प्रत्येक बुरुजावर महाकाय तोफ़ा ठेवण्यात आल्या आहेत.बुरुजाच्याखाली सॆन्यासाठी देवडया बांधल्या आहेत. कलालबांगडी, चावडी, लांडा कासम ह्या त्या पॆकी तोफ़ा आहेत.
कलालबांगडी ही किल्ल्यावरील सर्वात महाकाय तोफ़ा आहे.ही तोफ़ किल्ल्यावरच तयार केली असावी असे जाणकाराचे मत आहे. कलाल म्हणजे आगीचा गोळा आणि बांगडी म्हणजे धातुच्या पोकळ चकत्या..अशा अनेक चकत्या जोडून ही महाकाय तोफ़ तयार केली.ही तोफ़ महादरवाज्याच्या बाजुच्या बुरुजावर ठेवली आहे.ह्या तोफ़ा मुळेच शत्रुला जंजिरा जिकता आला नाही.
जंजिरयाचा आकार हा लंबवर्तुळाकार आहे.त्याची तटबंदी ही दगडी चिरयानी बांधली आहे.जंजिरा हा सात मजली होता,त्याचे खालील दोन मजले हे तळ्घराच्या स्वरुपात होते असे काहीचे मत आहे.
किल्ल्याच्या महादरवाज्यातुन आत गेल्यावर उजवीकडे खोली सारखे बांधकाम आहे याला पीरपंचायतन असे म्हणतात.ह्या वास्तुत पाच पीर आहेत म्हणुन त्याला पीरपंचायतन म्हटले जाते.या पीरपंचायतनाच्या पटागणांत काही वास्तु आहेत. पीरपंचायतन च्या पुढे गेल्यावर घोड्याचा पागा लागतो. येथुन बाहेर पडल्यावर समोर तीन मजली भक्कम इमारत दिसते.त्याला सुरुरखानचा वाडा असे म्हणतात.सुरुरखानहा पराक्रमी होताच पण रंगेलही होता.आपल्या हवेलीला त्यांने मस्त सजवले होते.वारा खेळता रहावा म्हणुन त्याने वाड्याला अनेक खिडक्यांची सोय केली होती.सुरुरखानाच्या वाडाच्या आजुबाजुला बालेकिल्ल्याची उद्वस्त इमारत पहायला मिळते.आज तेथे एक झेंडा वंदना साठी ऊभारलेला दिसुन येतो.बालेकिल्ल्याच्या बाजुलाच एक सुंदर विहीर आहे.
जंजिरा किल्ल्यावर उत्तरेस व दक्षिणेस असे गोड्यापाण्याचे दोन तलाव दिसतात.उत्तरेकडील तलावाचा व्यास हा २० मी. आहे.याच्या चारही बाजुला हॊद आहेत. चहुबाजुने समुद्र पसरलेला असुनही हे तलाव हे गोड्या पाण्याचे आहेत हे नवल.त्याकाळात संपुर्ण किल्ल्यावर याचा वापर केला जात असे.परंतु पर्यटकांनी केलेल्या कचरामुळे तलावाचे सॊदर्य नष्ट झाले आहे.
गडाच्या पश्चिमेला तटावरुन थोडे खाली उतरल्यावर एक बाहेर पडण्यासाठी एक दरवाजा लगतो त्याला पश्चिम दरवाजा किंवा दर्या दरवाजा असे म्हणतात.संकटकाळी बाहेर पडण्यासाठी यांचा वापर केला जात असे.
तसेच किल्ल्याच्या मुख्यप्रवेशदवाराच्या विरुध्द दिशेलाही एक दरवाजा पहायला मिळतो. मुख्यप्रवेशदवारापेक्षा यांचा आकार लहान आहे.परंतु मुख्यप्रवेशदवाराप्रमाणे याच्या दोन्ही बाजुला देवड्या आहेत. तसेच काही चिन्ह ही कोरलेली आढळुन येते.
जंजीरा हा मुगल स्थापत्त कलेचा नमुना आहे.गडावर केलेले घुमटाकार बांधकाम मुगल स्थापत्याची आठवण करुन देतो.किल्ला हा स्थापत्त्याचा नीट विचारच करुन केलेली दिसुन येते. २२ भक्कम बुरुज मुख्यप्रवेशदवार,
संकटकाळी बाहेर पडण्यासाठी बांधलेला दर्या दरवाजा सुरुरखानाचा वाडा इ. त्यांची उदाहरणे आहेत. त्याच प्रमाणे किल्ल्यावर शॊचालयाचे उदवस्थ अवशेष दिसुन येतात.
किल्ला अभेद्य राहण्याचे कारण होते त्यांचे भक्कम बुरूज व त्यावरील कलालबांगडी, चावडी, लांडा कासम या सारख्या महाकाय तोफ़ा.या तोफ़ानीच सिद्धाची शान राखली.

पुन्हा एकदा गर्जुदया जयघोष "हरहर महादेव"चा

2010-08-16T11:11:00.000-07:00

शिवाजी महाराजाचा युद्धनिती व राजनिती अप्रतिम होती.शिवाजी महाराजांनी स्वराज्यासाठी ठोर भुमिका घेतल्याची दिसुन येते स्वराज्यविरोधी भुमिका घेतलेल्या जावळीचा चंद्र्राव मोरेचा बंदिबस्त केला. युद्ध ही केवळ हॊतात्मासाठी लढाईची नसुन त्यातुन काही निष्पण्ण व्हावे लागते अशी महाराजाची धारणा होती. युद्ध हे राजासाठी न करता स्वराज्यासाठी करावे ही भावना महाराजांनी मावळ्यामध्ये निर्माण केली.व असंख्य मावळे सॆनिक तयार केले. त्याच्यावर होत असलेल्या अन्यायाची जाणीव करुन दिली. त्यातुनच जबर स्वामीनिष्ठा असलेली माणसे तयार झाली.
महाराजांनी गनिमी कावाच्या उपयोग करुन युध्दे जिंकली. गनिमी कावा म्हणजे प्रत्यक्ष शत्रु पुढे न जाता बेसावध शत्रुवर अचानकपणे हल्ला करणे होय.गनिमी कावाचा मुळ होते ते हरहर महादेव ची घोषणा, महादेव म्हणजे शंभु. शिवाजीलाही शंकराचा अवतार मावळे मानत असत. हरहर महादेव ह्या शब्दाने मावळ्यामध्ये स्फ़ुरण चढत असे कित्येक मॆलाचा प्रवास करुन मावळे लढाई साठी सज्ज राहत. हरहर महादेवची घोषणा पुन्हा तवटवीत करत असे.शेकडो मावळे हरहर महादेवची घोषणा करुन हजारो शत्रुवर तुटुन पडत असत.संपुर्ण आसमंत हरहर महादेवच्या घोषणेने दुमदुमुन जात असत.समोरच्या बेसावध शत्रु गोंधळुन जात. व मावळ्याना
किल्ला जिंकणे सोपे जात असे . हरहर महादेवची घोषणा केल्या वर मावळे एकत्रित पणे हल्ला केल्याने शत्रु भांबावुन सोड्त. कोंडाणा जिंकताना बाजीने आपला भावाला कल्याण दरवाजाने वर पाठवले तर स्वतः निवडक मावळ्यासह डोणागिरी कड्यावरुन चढुन गेले.

व हरहर महादेवची घोषणा करुन दोन्ही बाजुनी शत्रुवर हल्ला चढवला.कितीतरी असाध्य किल्ले या हरहर महादेवची घोषणा करुन जिंकले त्या शब्दात वेगळी शक्ती होती त्याच हरहर महादेवची घोषणेनी बाजीप्रभुचे प्राण राजे विशालगडावर पोहचेपर्यंत अडवुन ठेवले होते. हरहर महादेवची घोषणा करुन बाजी शेवटपर्यंत लढत राहीले.

पंरतु आजच्या युगात लोक हरहर महादेव ची घोषणा विसरलेले दिसतात. पुन्हा एकदा हरहर महादेवच्या घोषणेचे चॆतन्य निर्माण करण्याची वेळ आली आहे. १९९९ साली अतिरेक्यानी आपले विमान अपहरण करुन काठमाडुहुन कंदहारला नेले.१५७ जणाचे अपहरण फ़क्त चार दहशतवादी करतात व बाकीचे १५७ जण त्याच्या दबावापुढे गप्प बसतात.इतिहासात विरुध्द घटना घडला जेव्हा प्रतापराव गुजराने बहलोलखानला सोडुन दिले त्या वेळी राजानी प्रतापरावाना खडसावित पत्र पाठविले "स्वराज्यावर वारवांर चाल करुन येणारया बहलोलखानचा बंदोबस्त केल्या शिवाय आम्हास रायगडावर तोंड दाखवु नये" ही आज्ञा मिळ्ताच प्रतापराव आपल्या सात मावळ्यासह हजारोच्या सॆन्यावर तुटुन पडले. परतु आता फ़क्त चॊघेजण १५७ जणाला बंदी बनवतात,त्याच्याकडे आधुनिक शस्त्रे असतील परंतु एकत्रपणे त्याच्यावर हल्ला चढवला असता तर तर त्याचा निभाव लागणे कठीण होते. त्याचप्रकारे २६/११ ला दहा दहशतवादी तीन दिवस आख्या मुबईला वेठीस ध्ररतात व आपण काही करु शकत नाही. आपल्यातलाच तुकाराम ओंबळे सारखा शुर शिपाई कसाबच्या गोळ्या आपल्या निधड्या छातीवर झेलुन कसाबला जिंवत पकडण्यासाठी प्राणाची आहुती देतो. ज्यावेळी अतिरेक्यानी सी.एस.टी वर गोळीबार करत होते त्याचवेळी आपण त्याच्यावर हल्ला करु शकत होतो. पण आता आपली मानसिकता बदलली आहे. आपल्या पुरते जगणे सुरु आहे त्यामुळे असे प्रसंग घडतात.मराठी माणसाने तरी असे प्रसंग परत कधी घडल्यास गोंधळुन न जाता आपला ईतिहास आठवत हरहर महादेव म्हणुन देशाच्या शत्रुवर एकत्रपणे तुटुन पडले पाहिजे. व शत्रुला सडेतोड उत्तर दिले पाहीजे.त्या हरहर महादेवाच्या शब्दात खुप मोठी प्रेरणा आहे. इतिहासात तर शेकडो मावळे हजारोच्या सॆन्यावर तुटुन पडत परंतु आज आपण लाखोजण मोजक्या शत्रुवर हल्ला चढविणे कठीण नाही.
म्हणुन सांगावेसे वाटते.
पुन्हा एकदा गर्जुदया जयघोष "हरहर महादेव"चा

“पण ही गटारी म्हणजे काय…?,

2010-08-09T11:04:00.000-07:00

नमस्कार .....
येत्या मंगळवारी, आषाढ - श्रावण शुक्ल १, शके १९३२ (फिरंगी कालगणने प्रमाणे १० ऑगस्ट २०१०) ला "आषाढ अमावस्या" म्हणजेच सर्वांच्या परिचयाची आणि अगदी सारेजण जीची आतुरतेने वाट पहाताता अशी "गटारी",
"पण ही गटारी म्हणजे काय…?,"
नुसते दारू पिऊन धुंद होत मांस-मच्छीवर आडवा हात मारणे असा आहे का.......?,
की…..,या आषाढ अमावस्येचा आनीखीनही काही दुसरे महत्त्व आहे….!
हे…..आपल्याला माहीत आहे का.....?
"गटारी" लोळण घेऊन साजरी करायची की पूजा बांधून…..?
आषाढी अमावास्या "तमसो मा ज्योतिगर्मय", असा संदेश देणारी, मंगलमय अशी मानली जाते...,आषाढातील अमावास्या. हा दिवस 'दिव्यांची अमावास्या' म्हणून साजरा केला जातो.
या दिवशी दिपपूजा केली जाते. कणिक वापरून केलेले गोडाचे दिवे या दिवशी केले जातात. देशावर काही ठिकाणी बाजरीचेही दिवे केले जातात. दूधा-तुपा सोबत गोडाच्या दिव्यांचा नैवेद्य दाखवला जातो.
आश्विनातील अमावस्या ही दीपावली म्हणून साजरी केली जाते. दिवेच-दिवे लावून त्या सणाचा उत्साह आभाळापर्यंत उसळत असतो, पण नाव दीपावली असले, तरी तो उत्सव दिव्यांचा नसतो.
याउलट आषाढातील अमावस्या ही मात्र दिव्यांची आरास केली जाणारी. दीपपूजन किंवा दीपाराधना यासाठी पाळली जाणारी. घराघरातल्या सांदी-कोपर्‍यात, अडगळीत पडलेले दिवे या दिवशी बाहेर काढले जातात, धुऊन पुसून लख्ख करतात, पाटावर वस्त्र मांडून भोवती रांगोळी काढून त्यावर हे दिवे स्थापन करतात. गंधफुलांनी त्यांची पूजा करतात. दिवा हा प्रकाश रूपाने सूर्याचा प्रतिनिधी, तर ज्वलनाच्या रूपाने अग्नीचा प्रतिनिधी. दीपकाच्या रूपाने दोन्हींची पूजा दिव्याच्या अवसेला होते.
पण गेल्या काही वर्षांत आपण मात्र या अमावस्येला गटारी ठरवून, जणू काही भरपेट मांसाहार आणि मद्यसेवन करून गटारीत लोळण्यासाठीच असलेली अमावस्या असे तिला रूप देऊन टाकले आहे. आषाढी अमावस्येनंतर श्रावण सुरू होतो, त्यामुळे मांसाशन वर्ज्य मानले जाते. पुढच्या महिन्याभरात ते मिळणार नाही, ते आताच वसूल करून घेण्याकडे आपला कल असतो. मांसाहार हा कदाचित आहाराचा अपरिहार्य भाग असेलही; पण मद्यसेवन हा अपरिहार्य भाग कसा असू शकतो….? अतिरिक्त मद्यसेवनाने धुळीस मिळणारी कुटुंबे उदाहरण म्हणून समोर असतात, माणसे गटारीच्या निमित्ताने मद्याच्या बाटल्याच्या बाटल्या कशा रिचवताता नोव्हे....तर कशा रीत्या करतात…?
पण ‘गटारी' म्हणजे अशीच असते काय….?
‘गटारी अमावस्येच्या विधीचे वर्णन जर खरे असेल, तर अशी गटारी आता किती जण पाळतात…..?
भारतीय संस्कृती गटारीचे महत्त्व किती जाणते याचे हे उत्तम उदाहरण. गटार अशुद्ध पदार्थ वाहून नेते, गाव स्वच्छ ठेवते, रोगराई दूर सारते, पण शहरे वाढली, गटारे स्वच्छ होईनाशी झाली. गटारे स्वच्छ होण्यापेक्षा ती अशुद्ध होण्याचा वेग अधिक वाढला आणि गटारांमुळे रोगराई वाढू लागली. आषाढ महिना हा रोगराईचा महिना समजला जातो…..जशी आज आपल्याकडे H1-N1 म्हणजेच स्वाइनफ्लू, मलेरिया, सर्दि-पडसे आदी रोगांच्या महाभयंकर साथिन्चे प्रलय माजले आहे. त्या होऊ नयेत म्हणून पूर्वापार देवी-देवतांची आराधना होई; त्या प्रसन्न व्हाव्यात यासाठी विधी केल्या जात, बळी दिले जात.
ऐवजी, आताच्या प्रगत विज्ञान युगात गटारे स्वच्छ ठेवली, त्यात घाण तुंबू नये अशी व्यवस्था केली, साचलेल्या सांड पाणी अथवा डबक्यांवर औषधी फवारणी केली तर रोगराई आपोआप वाहून जाईल, वेळो-वेळी सरकारी अथवा खाजगी इस्पितळात जाऊन योग्य तपासणी करून घेतली. तर, प्रसन्न आणि निरोगी श्रावण महिन्याचे आगमन होईल. ‘गटारी' ची आठवण त्यासाठी ठेवायची..!
आषाढातली अमावस्या म्हणजे ‘दिवळी अमावस्या‘, ‘दिव्याची आवस‘ असे आम्ही म्हणतो. हल्ली त्याला ‘गटारी‘ हे घाणेरडं नाव का दिलं आहे कुणास ठाऊक…..! तेव्हा घरातले सर्वच्या सर्व दिवे पितळेचेच असत. त्या दिवशी ते घासूनपुसून लख्ख करायचे. संध्याकाळी दिवेलागणीला ओटीवर गाईच्या शेणानं सारवायचं. कणे-रांगोळी घालून त्यावर पाट ठेवायचा. त्यावर सर्व दिवे ओळीने मांडून त्यांना हळद-कुंकू, अक्षता, फुलं वाहायची. गोडाचा नैवेद्य ठेवायचा. लामण दिव्याने त्या प्रज्वलित केलेल्या सगळ्या दिव्यांना आरती ओवाळायची. आषाढी अमावस्येला दीपपूजेला महत्त्व असतं.
तसंच त्या रात्री व दुपारीसुद्धा जेवणाचा मोठा घाट घातलेला असतो. जावई-लेकी यांना मोठ्या मानानं जेवायला बोलवायचं. मटण, कोंबडी, वडे... वड्यांतही एक गोड वड्यांचा प्रकार असतो. नारळाचं दूध, गूळ यात तांदळाचं पीठ उकडून त्याचे वडे करतात. खुसखुशीत, मस्त! ते मटणाच्या रश्श्यात बुडवून नाही खायचे. गोड असल्यामुळे नुस्तेच गरमगरम हादडायचे.
आषाढात पडणारा धुवांधार पाऊस हवेत सुखद गारवा आणायचा. अशा वेळी तिखट, चमचमीत, झणझणीत मटण, त्याबरोबर गरमागरम टमटमीत फुगलेले वडे म्हणजे पर्वणीच. त्या दिवशी आळीभर, शेजारीपाजारी, मटण-वड्यांचा, तळलेल्या माशांचा वास घमघमत असायचा. म्हणूनच त्याला ‘अखाड तळायचा‘ म्हणत असावेत.
गेल्या वर्षभरात कुणाकडे दुःखद घटना घडल्या असतील, तर त्यांना ‘पुढे घालून‘ जेवायला बोलवायचे. ‘पुढे घालून‘ म्हणजे आपण स्वतः त्यांना घ्यायला जायचे. ज्यांच्या घरात काही दुःखद घटना घडतात ते लोक बिचारे कसंतरी ‘उदरभरण‘ करत असतात. चवीढवीचं, चमचमीत ते कसं जेवणार…? ‘त्यांचं दुःख काढायला‘ एक दिवस आपल्या घरी घेऊन यायचं जेवणासाठी. मटण, कोंबडी, वडे, पुर्‍या व त्यांच्या तोंडी गोडाचाही घास लागावा म्हणून शिरा करायचा. नवरा गेलेला असेल त्या बाईला घरी जाताना साडीचोळी द्यायची. पुरुषांना धोतर, शर्टचा कपडा.
असा हा आमचा आषाढ मास. मनसोक्त मटण, कोंबडी, मासे खाण्याचा. दुसर्‍या दिवशी श्रावण मास चालू होणार. सोवळंओवळं, उपासतापास, व्रतवैकल्यांचा. रात्रीच सारी ओशट भांडी घासून टाकायची. चुलीला शेणपोतेरं करायचं. स्वयंपाकघर झाडूनझुडून सारवायचं. रात्रीच. झाडू, पोतेरी, हातपुसणी, दूध, पाणी गाळायची फडकी धुवून टाकायची. मटणाच्या जेवणानं पोट जड झालेलं, अनावर सुस्ती आलेली. मटणा-कोंबडीचे विविध प्रकार करून त्यासाठी वाटण- घाटण करून शरीराची दमणूक झालेली; पण तरी सारी कामं रात्रीच उरकून टाकायची.
उद्या येणार्‍या श्रेवणासाठी, त्याच्या आगत-स्वागतासाठी घरदार, झाडलोट करून स्वच्छ करायचं. मग गणपती, गौर जाईपर्यंत वरणभात, भाजी, कोशिंबिरी, चटण्या, लोणच्याच्या बरण्यांची, पापडांच्या डब्याची झाकणं उघडली जायची. दही, दूध, ताकावर जोर.
आणि गौरी-गणपती गेले रे गेले, की पिशवी घेऊन मासळी व मटण, कोंबडी आणण्यासाठी बाजारात धूम ठोकायची!
!! जय हिंद, जय महाराष्ट्र
( हा लेख माझा नाही संदेश मयेकरांनी मला इमेल पाठवला आहे. लेखाचे सर्व श्रेय त्यांना आहे )

माझं काय चुकलं?

2010-08-04T11:41:00.000-07:00

थेऊर च्या पार्टी विषयी वाचलं. न्युज चॅनलवर बातम्या पाहिल्या,न्युज चॅनलवाले वेगवेगळ्या प्रकारे न्युज रंगवुन दाखवत होते. कोण चुकलं या विषयी आपले तर्कवितर्क लढवत होते.थोड्या दिवसापुरता त्यांना न्युजसाठी विषय मिळाला होता.पण मुळ मुद्दा होता चुक कोणाची ? चुका ह्या माणसाकडुन होतात. अनेक परदेशी विद्यार्थाना आपल्या पोलीसानी का अटक केली आहे, हे सुदधा समजले नसेल. पण त्यात त्यांचा काहीच दोष नाही त्यांची संस्कृतीच ती आहे. बियर दारु पिऊन डीजे च्या तालावर रात्रभर नाचणे त्याच्या साठी सामान्य गोष्ट आहे त्याच्या देशामध्ये इ. कार्यक्र्म नित्यनिमाचे आहे. ते आपल्या येथे येऊन तिकडची संस्कृती आणु पाहत आहेत. ३१ पार्टी,फ़्रेडशिप डे,वेलनटाईन डे.इ. त्यानी भारतात झपाट्याने पसरवली, परवाच्या फ़्रेडशिप डेला ज्यांना फ़्रेडशिपचे स्पेलिंग माहित नाही इतक्या लहान वयाची मुळे फ़्रेडशिप बॅड बांधत फ़िरत होते.
पण ही झाली परदेशी विदयार्थांची गोष्ट. मुळ चुक आहे ती स्थानिक पुणेकर(महाराष्ट्रीयन) विदयार्थांची.....
आपल्या आईवडीलानी लाखोरुपये खर्च करुन विद्येचे माहेर घर म्हणुन प्रसिद्ध असलेल्या पुण्यनगरीत शिकायला पाठवले.शाळा-माहाविद्यालये तर माहितीचे भांडार,
पण आपण शिकण्याच्या वयात पाश्यात्त संस्कृतीचा अवलंब करतो.किती टक्के मुली साडी,पंजाबी ड्रेस घालुन महाविदयालयात जातात.आपण त्याची संस्कृती लगेच आत्मसात करतो. किती मुले आपली संस्कृती पुढे नेण्यासाठी झटतात.महाविदयालयात किती मुले एकमेकांशी मराठीत बोलतात.एक फ़ॅशन म्हणुन इंग्रजी बोलली जाते. थेऊरच्या पार्टी संदर्भात स्थानिक पुणेकर(महाराष्ट्रीयन) विदयार्थांनी त्यांना त्यापासुन परावृत्त करणे गरजेचे होते.इथले नियम कायदे त्यांना समजाऊन सांगणे गरजेचे होते. आपला इतिहास, आपली संस्कृती, आपली पंरपरा त्याच्या वर बिंबवणे गरजेचे होते.
"पुणे तिथे काय उणे" या म्हणी प्रमाणे पुण्यात खुप काही आहे.पुण्याला स्वतःचा इतिहास आहे.त्याच बरोबर आधुनिकतेची ही कास पुण्यानी पकडली आहे .सांस्कृतिक बाबतीत तर पुणे आघाडीवर राहीले आहे. मुलांनी मजेची(एजॊय) व्याख्याच बदलुन टाकली आहे.मजा म्हणजे दारु पिऊन रात्रभर नाचणे नव्हे. ते आपल्याला दारु पिऊन नाचण्यात प्रवृत्त करत असतील तर आपण त्याना लाखो वारकरी भक्तीरसात तल्लीन होऊन कसे नाचत विठ्ठ्ल भेटीसाठी शेकडो मॆलाचा प्रवास पार करतात हे दाखवावे.तुमच्या फ़्रेडशिप बॅड पेक्षाही आमच्या राखी मध्ये किती आतुट नात्यानी बांधले गेलो आहोत हे दाखवुन द्यावे.बिनकामाचे डिजेच्या तालावर नाचण्यापेक्षा पुण्यात भरणारया "सकाळ करडंक" एकाकिका स्पर्धामध्ये भाग घ्यावा. अनेक सांस्कृतिक कार्यक्र्म तयार करावी.विदयापिठातील समर्थ भारत,हरित पुणे, एन एस एस सारख्या गटात सहभागी होऊन काही तरी विधायक कामे करावी खरी मजा त्यात आहे.
एन एस एस च्या माध्यामातुन एखादे गाव दत्तक घेउन त्याचा विकास करण्यात तर खुपच मजा आहे.परदेशी विदयार्थांना आपला गणेश उत्सव दाखवावा.आपले शिवाजी महाराज समजुन सांगावे त्यांनी केलेले कार्य त्यांचे किल्ले दाखवावे.तरुण वयात खुप काही करण्यासारखे आहे. ती मुले आपल्या संस्कृतीने आनंदीत होतील ते जेव्हा आपल्या देशात,राज्यात जातील तेव्हा त्यांना ह्या गोष्टी नक्की आठ्वतील. कदाचित ते तेथे जाऊन आपले सण-उत्सव साजरे करतील. पण त्या साठी आपण त्याचा डे मध्य्रे सहभागी न होता आपण आपल्या संस्कृती त्याच्यावर बिंबवणे गरजेचे आहे.

बोलावा विठ्ठल, पहावा विठ्ठल,जाणावा विठ्ठल प्रेम भावे ।

2010-07-21T11:01:00.001-07:00

चला पंढरीसी जाऊ, रखमादेवी वरा पाहु
डोळे निवतील ताण, मना तेथे समाधान
जय जय विठ्ठल,जय हरी विठ्ठल, विठ्ठल

आषाढ महिना चालु झाला की सर्व महाराष्ट्राला वेध लागतात ते विठ्ठल वारी चे जास्त करुन शेतकरी राजा विठ्ठल दर्शनासाठी असुसलेला असतो, नुकताच पवसाळा चालु झाल्याने पेरणी करुन शेतीची काळजी वरुणराजा वर सोपवुन निश्चिंत मनाने शेतकरी विठुरायाच्या भेटीसाठी वारीत सहभागी होतो.

महाराष्ट्रातुन अनेक वारया ह्या पंढरपुर कडे रवाना होतात व आषाढी एकादशी दिवशी पंढरपुरला जमतात।वारयामध्ये दोन वारी ह्या प्रमुख आहेत. पहिली ज्ञानेश्वर माऊली ची ती आळंदी वरुन जेजुरी मार्गे पंढरपुरात जाते. तर दुसरी पालखी ही तुकारामाची ती देहु वरुन निघुन पाटस मार्गे पंढरपुरात जाते.दोन्ही वारयाचे पुण्यात एक दिवसाचा मुक्काम असतो.या दोन दिवसात पुण्यात जय्यत तयारी केली जाते.

"साधु संत येता घरा, तोचि दिवाळी दसरा"

उक्ती प्रमाणे पुण्यनगरीतील लोक वारकरयाच्या सेवेत लीन होतात.ज्याला वारीला जायला जमत नाही त्यांनी पाच वारकरी जेऊ घालावे अशी लोकांची समजुत आहे.पुण्यातील अनेक मंडळे ही वारकरयाच्या दिडीची सोय करतात,त्यांना जेऊ घालण्याबरोबरच त्यांना पुढच्या प्रवासासाठी लागणारया साहित्याचे वाटप केले जाते.त्याच्या आरोग्याची काळजी घेतली जाते.श्रीमंत दगडुशेठ हलवाई ट्र्स्टचे वॆदकीय पथक कायम वारी सोबत राहुन वारकरयाच्या आरोग्याची काळजी घेतात.पालखीचा मुक्काम ज्या गावात असतो त्या गावचे लोकही दिंडीची व्यवथ्या करतात.
वारीमध्ये जाणारे लोक हे वारकरी म्हणुन ओळखले जातात।पालखी सोहळ्यात जाणारे वारकरी हे दोन प्रकाराचे असतात।पहिल्या प्रकारात दिंडी मधुन जाणारे वारकरी असतात तर दुसरया प्रकारात स्वतंत्रपणे जाणारे वारकरी असतात.

बोलावा विठ्ठल, पहावा विठ्ठल,जाणावा विठ्ठल प्रेम भावे ।
जनसामान्य माणसाचे दॆवत आसणारा विठोबा,सर्वाना हवाहवासा वाटणारा विठ्ठल,त्याच्या एका क्षणा दर्शनासाठी २२५ किलोमीटरचा प्रवास करुन येणारा वारकरी संप्रदाय़,किती-किती वॆशिष्टे या सावळ्या सुकुमार विठ्ठलाचे आहेत.असा हा महाराष्ट्राबरोबर कर्नाटकात ही लोकप्रिय असणारा विठ्ठल आहे.
विठ्ठलाचे सावळे सगुण रुप सर्वाना आपलेसे वाटते.सामान्याचा देव म्हणुन विठ्ठलाची ख्याती आहे. विठ्ठल हा क्रुष्णाचा अवतार मानला जातो.य़ा संबंधी एक आख्यायिका सागितली जाते की एकदा कृष्णा हे आपल्या महालात बसला होते.त्यावेळी त्याच्या सोबत राधा ही बसलेली होती,रुक्मिणीने हे दृष्य पाहिले व रुक्मिणी रागाने दिंडीवनात निघुन आली.तिचा रुसवा काढण्यासाठी विठ्ठल दिंडीवनात आले येऊन पोहचले,व तिची समजुत काढली.व पुढे ते पुंडलिक भेटीसाठी निघुन गेले.पंरतु पुंडलिक हा मातापिताच्या सेवेत व्यस्त होता म्हणुन त्याने विठ्ठलाच्या बाजुला विट फ़ेकली अशाप्रकारे विठ्ठल हे पुंडलिकाची वाट पाहत विटेवरी ऊभा आहे.भक्ताची वाट पाहत थाबलेला "युगे अठ्ठावीस विटेवरी ऊभा" असा हा निराळा विठ्ठल....

पंढरीतील ही यादव पुर्व काळातील जवळपास ५व्या ६व्या शतकातील असावी।मुर्तीची घडण ही वालुकाश्म दगडची आहे.तिची ऊंची सुमारे ३फ़ुट ९इंच आहे.त्याचा वर्ण हा संपुर्ण काळा नसुन करडा(सावळा) आहे.मुकूट पारशी लोकांच्या टोपी सारखा आहे.त्याला शिवलिंग म्हणतात. चेहरा हा नाजुक सुकुमार असुन आकाराने लहान आहे आहे तो किंचीत उभट आहे, मुकुटामुळे तो उभट वाटतो.गाल हे गोल असुन कानात मोठी मत्स्याकार कुंड्ली आहेत.ती खाद्यापर्यंत लोबती आहेत.गळ्यात कॊस्तुभमण्याचा कंठा कोरलेला आहे.छातीवर भृगुलांच्छन चिन्ह आहे. दंडात बाहुभूषण कडी आहेत.मनगटात दोन कडी आहेत.कमरेला तीन पदरी मेखला असुन त्याचा सोगा पायापाशी लोळ्त आहे.दोन्ही हात हे कमरेभोवती असुन डाव्या हातात शंख व उजव्या हातात कमळपुष्प आहे.पायाच्या मधोमध घुंघुरवाळी काठी आहे.ही काठी कृष्णा अवताराचे प्रतिक मानले जाते,विठ्ठलाच्या पायाच्या मध्ये एक खोलगट खड्डा पड्लेला आहे त्या विषयी असे सागण्यात येते की फ़ार वर्षापुर्वी मयुकेशनी नावाची अप्सरा होती तिला आपल्या सॊदर्यावर खुप गर्व होता. ती अप्सरा विठ्ठल दर्शनाला आल्यावर तिला विठ्ठलाचे पाय खुपच नाजुक लागले तिने पायाना स्पर्श करतात तेथुन रक्त वाहु लागले.यामुळे अप्स्ररेचा गर्व कमी झाला.व त्यांची खुण म्हणुन विठ्ठलाच्या तळ्व्याच्या वरील बाजुला खड्डा आहे. असे ते

सावळे सगुण ते रुप हरीचे,
पाहुनी या मन भुलले,त्याने भक्तांना वेड लावले,
सावळे सगुण ते रुप हरीचे,
चंद्रभागेच्या तिरी मंदीरी,ऊभी विटेवरी मुर्ती साजिरी,
दर्शना होता मात्र तयाचे, जुळती कर आपुले,
त्याने भक्तांना वेड लावले,सावळे सगुण ते रुप हरीचे,
मुकुट शिरी अन कानी कुंडल,शांत मुखावर दिव्या योगबळ.
दृष्टी भिडता तेथ थबकती, भक्ताची पाऊले,
त्याने भक्तांना वेड लावले,सावळे सगुण ते रुप हरीचे,

विठ्ठलाचा दरबारात सर्व जण सारखे असतात.सर्व जाती धर्माचे तसेच उच्च निच लोक विठ्ठल दर्शनाला येतात.विठ्ठलहा जनसामान्य देव आहे. त्याची सावळी काया सामान्य माणसाप्रमाने आहे त्या मुळे तो आपल्यातील एक होऊन जाते.भक्ताचे व त्याचे नाते निराळेच असते.जशी आई आपल्या मुलाची वाट कमरेवर ठेऊन ऊभी असते त्या प्रमाणे विठ्ठल ही करकटावरी ठेऊन भक्तांची वाट पाहत ऊभा आहे.भक्तांचे व विठ्ठलाचे नाते एवढे दृढ आहे की, भक्त विठ्ठलाचा आपुलकीने एकेरी उल्लेख करतात,भक्त विठ्ठलाला कानड्या, पाडुरंग, सावळ्या, विठाबाई, विठोबा अशी अनेक नावानी हाक मारतात.सामान्याचा घरी नकळतपणे येउन राबणारा देव अशी विठ्ठलाची ख्याती आहे.विठ्ठलाची मुर्ती ही कमरेवर हात ठेऊन स्थिर व ताठ ऊभी आहे.व चेहरा स्मित हास्याने खुलला आहे.जणु तो भक्तांना सांगत मी सदॆव जागता पहारा ठेऊन तुमच्या मदती साठी तयार आहे.तुम्ही निश्चिंत मनाने काम करत रहा.संकटाच्या काळात माझ्या प्रमाणे स्थिर उभे राहुन स्मित हास्याने त्याचा सामना करा.

बिकट वाट ती पंढरीची तरी आम्हा ओढ वारीची

2010-07-13T11:03:00.000-07:00

हायटेक वारी

2010-07-07T10:52:00.000-07:00

पुर्वी वारीत गेले की १५-२० दिवस घरच्यांशी संबंध येत नसे, संसारातील सर्व सुख-दुखः विसरुन विठ्ठल नामस्मरणात दंग असत, थोड्या दिवसापुरता संसाराचा भार विठुराया वर सोपवुन विठ्ठल भक्तीरसात त्तलीन होऊन जात. परंतु मोबाईल युगामुळे आता बहुतेक वारकरयाकडे मोबाईल दिसु लागले,ते टिपलेले काही क्षण....कुठ शाळेला ?..................नाही हो वारीला!
सर्व तयारीनिशी, क्षण टिपण्यासाठी पालखी सोहळ्याचा

सावट स्वाईन फ़्लुचे

2010-07-07T10:46:00.000-07:00

त्रिशुलाने अनेक नरकासुराचा वध केला.पण स्वाईन फ़्लु साठी मास्कच बरा.........सर्वाची काळजी आम्ही घेतो पण आमची कोण घेणार....?
वारीतील स्वाईन फ़्लु विरोधी कक्ष.

पालखी सोहळा २०१०

2010-07-06T10:52:00.000-07:00

भेटी लागे जिवा

2010-07-04T11:06:00.000-07:00

सुंदर ते ध्यान ऊभे विटेवरी।

2010-07-03T12:18:00.000-07:00

सुंदर ते ध्यान ऊभे विटेवरी।
कर कटावरी ठेऊनिया॥
सुंदर ते ध्यान ऊभे विटेवरी।
तुळशीहार गळा कासे पिताबंर॥
आवडे निरतंर हेच रुप।
सुंदर ते ध्यान ऊभे विटेवरी।
सुंदर ते ध्यान ऊभे विटेवरी।
तुका म्हणे माझे हेच सर्व सुख।
पाहिल श्रीमुख आवडीने॥
सुंदर ते ध्यान ऊभे विटेवरी।
सुंदर ते ध्यान ऊभे विटेवरी।

समर्थ रामदास स्वामी

2010-07-01T12:39:00.000-07:00

"मराठा तितुका मेळवावा, महाराष्ट्र धर्म वाढवावा"

"आहे तितुके जतन करावे, पुढे आणिक मेळवावे"

"महाराष्ट्र राज्य करावे जिकडे तिकडे"

रामदास स्वामी शिवकाळात महाराष्ट्राला मिळालेले थोर संत, वर्तमानचा व भविष्याचा वेध घेवुन आपले मत परखडपणे मांडणारे संत,इतर संत हे फ़क्त भक्ती व आहिसक मार्गवरुन चालणारे होते पंरतु रामदासांनी परिस्थिती प्रमाणे कसे वागावे हे शिकवले,

मना सज्जना तु कडेनेच जावे।

न होऊन कोणास दुख:वावे॥

कुणी दृष्ट अंगास लाविल हात।

तया दाखवावा भुजंगप्रयात॥

या श्लोकावरुन रामदासाचे विचार दिसुन येतात आपण कोणाच्याही वाटेला जाऊ नये,परंतु जर एखादा दृष्ट अंगावर आला तर आपण शांत न बसता त्याला योग्य उत्तर हे दिलेच पाहीजे. त्याच बरोबर वाईट प्रसंगी डोके शांत ठेउन पुढील पावले उचलली पाहिजेत ही शिकवण समर्थानी दिली.रामदासानी संभाजी पाठवलेले उपदेशपर पत्रामध्ये रामदास स्वामी सांगतात,

अखंड सावधान असावें। दुश्चित कदापि नसावें।

तजविण करीत बसावें। एकांत स्थळी॥१॥

कांहीं उग्र स्थिति सोडावी। कांहीं सॊम्यता धरावी।

चिंता पराची लगावी। अंतर्यामी॥२॥

रामदास स्वामींचा जन्म मराठवाड्यात गोदावरीच्या काठी असलेल्या जांब या गावी झाला.त्याचा जन्म रामनवमीच्या दिवशी झाला.रामदासाचे मुळ नाव हे नारायण होते, परंतु ते स्व:ताला रामाचे दास समजत म्हणुन त्यांना लोक रामदास स्वामी म्हणु लागले.त्यांनी दासबोध या ग्रंथाची निर्मीती केली. तसेच मनाचे श्लोकातुन सदविचार व सदवर्तन यांची शिकवण दिली.बलोपासनेसाठी त्यांनी ठिकठिकाणी हनुमानाची मंदीरे बांधली.लोकांना शक्तीची उपासना करण्यास शिकवले.’सामर्थ आहे चळवळीचे, जो करील तयाचे’हा संदेश त्यांनी दिला. अन्यायाविरुदध प्रतिकार करण्यांची स्फ़ुर्ती त्यांनी दिली.

त्याकाळी शिवाजींनी लोकांच्या हातात तरवार देऊन लढायला तयार केले तर रामदासस्वामीनी वॆचारिकपणे त्यांच्यावर होत असलेल्या अन्यायाची जाणीव करुन दिली.शिवाजी महाराजांसारखा पुरुष पहिल्यावर तळमळ वाटुन ते तुळजाभवानीची प्रार्थना करतात की,’तुझा तु वाढवी राजा, शीघ्र आम्हीही देखता.पुढे शिवाजींनी मुस्लिमाचा पराभव करुन स्वराज्याची स्थापना केली.तेव्हा त्यांच्या डोळ्यात आनंदाश्रु येऊन उदगार काढले,’बुडला ऒरंग्या पाणी, मत्तसंहार जाहला, मोडिली मोडिली छत्रे आनंदभुवनी’. महाराष्ट्र धर्म प्रसारासाठी त्यांनी महान कार्य केले.त्याच्या या धर्माचे सार हे,"मुख्य ते हरीकथानिरुपण,दुसरे ते राजकारण, तिसरे ते सावधपण सर्वाविषयी".धर्मप्रसारसाठी त्यांनी ११०० मठांची स्थापना करुन आपल्या शिष्यांची योजना केली.

रामदास स्वामींनी ही राजकारणावर लक्ष दिले. शिवाजी महाराजाची व रामदास स्वामीची भेट झाली का नाही यावर वाद आसला तरी दोघाचे उदिष्ट हे एकच होते.रामदासानी संभाजी पाठवलेले पत्र प्रसिद्ध आहे त्यात रामदास स्वामी अस्वस्थ संभाजी आपल्या पित्याची आठवण करुन देताना म्हणतात,

"शिवराजांचें आठवावे रुप। शिवाराजाचा आठवावा साक्षेप।

शिवरायाचा आठवावा प्रताप। या भुमंडळी॥१८॥

शिवरायांचे कॆसें बोलणें। शिवरायांचे कॆसें चालणे।

शिवरायाचे सलगी देणें। कॆसी असे॥१९॥

सकळ सुखाचा केला त्याग। करुनी साधिजे योग।

राज्य साधनेची लगबग। कॆसी केली॥२०॥

त्याहु्नि करावें विशेष। तरी च म्हणवावें पुरुष।

या उपरी आतां विशेष। काय लिहावें॥२१॥

अशाप्रकारे रामदास स्वामी स्वराज्याच्या छ्त्रपतीला डिवचतात की तुमच्या पित्यानी किती कष्टांनी स्वराज्य स्थापन केले,त्यांची आठवण ठेऊन आपण त्यांच्या पेक्षाही अधिक पराक्रम गाजवावा तरच आपण पुरुष म्हणुन घ्यावे. शेवटच्या श्लोकात ते म्हणतात की, तुम्ही समजदार आहात तुम्हाला अधिक काय सांगावे.तुम्ही योग्य तो निर्णय़ घ्यावा.

अशाप्रकारे समर्थ रामदास स्वामी यांच्या उपदेशांची जोड लाभल्यामुळे स्वराज्य स्थापनेची तीव्र आकांक्षा व ती सिध्दीस नेण्यात लागणारे लष्करी सामर्थ्य ही दोन्ही एकाच वेळी महाराष्ट्रात तयार झाली व त्याच वेळी तिचा उपयोग करुन घेणारा शिवाजीराजांसारखा पुढारीही महाराष्ट्रात निर्माण झाला. त्यामुळे हिंदवी स्वराज्य निर्माण झाले.आजच्या युगात समर्थाचे मनाचे श्लोक पाठ करुन ते आचरणात आणले तरी खुप मोठा बद्ल घडल्याशिवाय राहणार नाही.

शहाजी राजे भोसले(स्वराज्य स्थापनेची प्रेरणा)

2010-06-16T10:15:00.000-07:00

शहाजीराजे भोसले हे एक कर्तबगार सेनापती होती, शिवाजीच्या स्वराज्य स्थापनेसाठी त्यांचे मोलाचे सहकार्य होते, राजदरबारी नॊक्ररी असतानाही शहाजीनी तटस्थ भुमिका घेऊन अप्रत्यक्षपणे त्यांनी स्वराज्य स्थापनेला पाठिंबा दर्शवला.शहाजी मुस्तद्दी होते.विजापुरच्या बादशहाला ते शिवबाबद्दल असे सांगत की ’पोरगा माझे ऎकत नाही तुम्ही काय तो बदोबस्त करावा’ यावरुन शहाजीची ना उत्तेजन ना विरोध अशी भुमिका दिसुन येते.

शहाजी राजाना स्व:ताचे राज्य व्हावे अशी मनापासुन ईच्छा होती परंतु तेवढी कुवत त्यांच्यात निर्माण झाली नव्हती. शहाजीच्या स्वराज्य स्थापनेची ईच्छा जिजाऊनी शिवाजीच्या रुपानी साकार केले. जिजाऊनीं लहानपणा पासुनच शिवाजीवर योग्य संस्कार करुन शिवकल्याण राजा घडविला.

मालोजीचे लग्न फ़लटणचे देशमुख जगपालराव निंबाळकर यांची बहीण दिपाबाई हिच्याशी झाले होते.मालोजीस लवकर संतान होइना म्हणुन मालोजी व दिपाबाई यांना वाईट वाटत होते.त्यांनी नगरचा पिरशहा शरीफ़ यांस नवस केला.व त्याच्या अनुग्रहाने दिपाबाईला २ मार्च १५९५ ला पुत्रप्राप्ती झाली त्यांचे नाव शहाजी ठेवण्यात आले.पुढे १५९७ला दुसरा मुलगा झाला त्याचे नाव शरीफ़जी ठेवण्यात आले.मालोजी राजे व फ़लटणचे लखुजी जाधव यांच्या गाढ मॆत्री होती. त्यामुळे लखुजी जाधवांची कन्या जिजाऊ व मालोजी राजांचे पुत्र शहाजीराजे यांचा विवाह संपन्न झाला.शहाजी राजे भोसले व जाधव राव यांची कन्या जिजाबाई जा उभयांताचे लग्न इ स १६०५ मार्गशीष शुद्ध ५ शके १५२७, विस्ववासु नम संवत्सर फसली सन १०१५ या साली झाले.लग्नानंतर ५ वर्षानी मालोजी राजाचे इंदापुर नजीक रणभुमी वर देहवसान झाले.
शहाजींना तीन राण्या होत्या.जिजाबाई,तुकाबाई,नारसाबाई अशी त्यांची नावे होती.जिजाऊच्या पोटी संभाजी व शिवाजींनी जन्म घेतला.तर तुकाबाईच्या पोटी व्यंकोजीनीं जन्म घेतला.व्यंकोजीना शहाजीनी बेगलॊरच्या जहागिरीवर पाठवले तर शिवाजींना पुण्याच्या जहागिरीत ठेवले.शिवाजींच्या मोठ्या बंधुचे नाव संभाजी होते त्याला शहाजीनी स्वत:जवळ ठेवले. पुण्याच्या जहागिरीत कोणत्याही प्रकारे अडचण येऊ नये म्हणुन जिजाऊ व शिवराय यांच्या सोबत श्यामराज रांझेकर, बाळकृष्णपंत हणमंते, रघुनाथ बल्लाळ अत्रे, कान्होजी जेधे नाईक व यांच्याबरोबर इतर अनेक मातब्बरांना जय्यत तयारीनिशी राज्यकारभारासाठी पाठवले होते. व राज्यकारभारासाठीची आवश्यक राजमुद्राही शहाजीराजांनीच शिवरायांना दिली. अशा प्रकारे स्वराज्य स्थापनेस अनुकुल परिस्थिती शहाजीराजानी करुन दिली।

अहमदनगरजवळील भातवडीच्या रणांगणात निजामशाही संपवण्यासाठी भारतवर्षातील सर्व इतर सत्ता एकत्र आल्या होत्या. निजामशाही वाचवण्यासाठी या एकत्रित फौजांचा सामना शहाजीराजे वजीर मलिक अंबरच्या साथीने करीत होते (इ. स. १६२४). त्यांना त्यात यश मिळाले. शहाजीराजांचा ऐतिहासिक विजय झाला. याच लढाईत शहाजीराजांचे बंधू शरीफजी धारातीर्थी पडले. पण पुढे मलिक अंबरची दरबारातील राजकारणी वागणूक पाहून शहाजीराजे आदिलशाहीत गेले. त्यानंतर १६३९ साली आदिलशहाकडून सरलष्कर ही पदवी त्यांना देण्यात आली व बंगळूरची जहागिरीही त्यांना प्राप्त झाली. आदिलशाहीत असताना शहाजीराजांनी पुणे परगणा निजामशाहीकडून काबीज केला होता.
शहाजीराजे हे शुर सेनानी होते निजामशाहीत त्यांचे फ़ार वर्चस्व होते. शहाजीराजे स्वत: राजे बनु शकत होते परंतु तेवढी प्रबळता त्यांच्यात आली नव्ह्ती ही पुढील उदाहरणावरुन दिसुन येते,जेव्हा शहाजहान आणि मंहमद अदिलशहा यांनी निजामशाही संपवली त्यावेळी शहाजीनी निजामचा वारस असलेल्या मुर्तीझाला राजे केले. अहमदनगर जिल्हातील संगमनेर तालुक्यातील पेमगिरीच्या किल्ल्यावर ही घटना घडली.मुर्तीझाचे वय लहान असल्याने राज्यकारभाराची सर्व जबाबदारी ही शहाजी राज्यावर होती शहाजीनी तो राज्यकारभार पुढे ३ वर्षे चालवला

शहाजी हे राजकारणी पुरुष होते.विजापुरच्या पदरी असताना शहाजी राजांनी अनेक मोठमोठे विजय मिळवुन दिले.परंतु मराठा सरदारामधील हेवेदाव्यामुळे विजापुर दरबारात त्यांचा स्थांनास व प्रतिष्ठेत नेहमी चढऊतार होत असे.मुधोळच्या घोरपड्यांनी विजापुरच्या बादशहाचा गॆरसमज करुन दिला. आदिलशहाचा मुख्य वजीर नवाब मुस्तफाखान याने बाजी घोरपडे, मंबाजी भोसले, मंबाजी पवार, बाळाजी हैबतराव, फतहखान, आझमखान यांच्या साहाय्याने शहाजीराजांना दगा देऊन कर्नाटकातील जिंजीजवळ कैद केले. साखळदंडांनी बांधून भर विजापुरातून शहाजीराजांना दरबारात हजर करण्यात आले. तो दिवस होता २५ जुलै, १६४८ चा. विजापुरच्या बादशहाने शहाजीना भिंतीत चिणुन मारण्यांची शिक्षा फ़र्मावली.पंरतु शिवाजी महाराजांनी दिल्ली च्या शहाजहानला पत्र पाठवुन विजापुरच्या बादशहावर दबाव आणला व शहाजीची सुटका करुन घेतली.शहाजीराजांची दि. १६ मे, १६४९ रोजी सन्मानपूर्वक सुटका झाली. शहाजीराजांच्या कारकीर्दीचा आढावा घेतला असता असे लक्षात येते की त्यांनी स्वाभिमान राखत आदिलशाही, मुघलशाही व निजामशाही - या सर्व सत्ताधीशांकडे काम केले. त्यांच्या कारकीर्दीचे महत्त्वाचे टप्पे पुढीलप्रमाणे,

इ। स. १६२५ ते १६२८ - आदिलशाही

इ. स. १६२८ ते १६२९ - निजामशाही
इ. स. १६३० ते १६३३ - मुघलशाही

इ.स. १६३३ ते १६३६ - निजामशाही

इ।स. १६३६ पासून पुढे - आदिलशाही

पुढे १६६१-६२ दरम्यान शहाजीराजे महाराष्ट्रात आले होते. त्यांनी त्यानंतरचा काही काळ शिवाजीराजे व जिजाबाईंसमवेत घालवला. आपण लावलेल्या स्वराज्याच्या रोपट्याचा आज विशाल वटवृक्ष झाल्याचे पाहून ते धन्य झाले. काही काळानंतर ते पुन्हा आपल्या जहागिरीत परतले. माघ शुद्ध ५, म्हणजेच २३ जानेवारी,१६६४ रोजी होदेगिरीच्या जंगलात शिकारीला गेले असताना त्यांच्या घोड्याचा एका वृक्षवेलीमध्ये पाय अडकला व ते खाली कोसळले आणि त्यातच त्यांचा दुर्दैवी मृत्यू झाला,

हिरवे हिरवे गार गालिचे

2010-06-11T11:16:00.000-07:00

शिवाजी महाराज्यांची वंशावळ

2010-06-04T11:44:00.001-07:00

शिवाजी महाराजांचा वंश गागाभट्टानी जो सिदध केला.तो प्रभु श्री रामाचा इश्वाकु वंशाचे
सिसोदीया घराणे जेव्हा चितॊड कोसळले,त्यावेळी ज्या दोन रजपुत शाखा होती त्यातील एक महाराष्ट्रात आली ते म्हणजे पुढे भोसले.हे गागाभट्टानी मांडुन दाखवले.
शिवाजी महाराजांच्या पराक्रमाला जी अनुकूल परिस्थिती मिळाली तिची सुरवात त्यांचा अजोबा मालोजी यांच्याच कर्तबगारीने होतो.शिवाजीचे पणजा बाबाजी यांचीदेखील इतिहासात प्रथम ओळ्ख होते ती मालोजीबरोबर त्यांच्या घृष्णेश्वर येथील शिलालेखाने.

हे घराणे दॊलताबाद वेरुळच्या बाजुने नशीब काढण्यासाठी अहमदनगरच्या दक्षिणेला दॊंड जवळ पांडे-वडगाव या ठिकाणी आले.हे गाव अदिलशहा व निजामशहा यांच्या सरहद्दीवर असल्याने तेथील जहागिरी संभाळण्याचे काम थोडे जोखमीचे होते.त्याच्या पराक्रमाला जोड मिळाली ती फ़लटणच्या निंबाळ्काराचे चालुन आलेले स्थळ.
मालोजीचे लग्न फ़लटणचे देशमुख जगपालराव निंबाळकर यांची बहीण दिपाबाई हिच्याशी झाले होते.मालोजीस लवकर संतान होइना म्हणुन मालोजी व दिपाबाई यांना वाईट वाटत होते.त्यांनी नगरचा पिरशहा शरीफ़ यांस नवस केला.व त्याच्या अनुग्रहाने दिपाबाईला १५९४ व १५९७ ला दोन मुले झाली.त्यांची नावे शहाजी व शरीफ़जी ठेवण्यात आले.पुढे शहाजीना संभाजी, शिवाजी व व्यंकोजी ही ३ मुले झाली.
मालोजीचा मुलगा शहाजी व लखुजी जाधवाची मुलगी जिजाऊ हे लहानपणी एकत्र खेळ्त असत.पण घरातील विरोधामुळे त्यांनी संबंध नाकारले. मालोजीला कमी लेखले गेले.मालोजी पुन्हा वेरुळला येऊन शेती करु लागले.तेथे त्यांना देवीचा दृष्टांत होऊन द्रव्याने भरलेला हंडा सापड्ला.त्या पॆशांच्या उपयोग करुन मालोजीनी हजारो घोडे घेतले व आपली फ़ॊज तयार करुन सरदार बनले.निजामशाहीवर मोगलाचे संकट आल्याने मालोजी भोसले निजामशाहीत कर्तबगार सरदार बनले.व लखुजी जाधवाने आपली मुलगी शहाजीना देऊन सोयरीक जमवली।

भोसले घराण्यांच्या उत्कर्षाचा पाया मालोजी यांनी घातला.वेरुळ येथील घृष्णेश्वर मंदीराचा जीर्णोध्दार करुन मालोजीची पत्नी उमाबाई हिच्या हस्ते अभिषेक करण्यात आले मंदीरच्या तटामध्ये दास मालोजी बाबाजी भोसले व विठोबा बाबाजी भोसले असा आपला व आपल्या भावाच्या नावावर बसवलेला शिलालेख आजही पहावयास मिळतो. मालोजीनी सातारातील श्रीशिखरशिंगणापुरच्या डोंगराच्या पायथ्याशी भिंत बांधुन त्याने तलाव तयार केला ,यात्रेकरुचा दुवा मिळवला.निजामशाहीने ऒरंगाबादेत ’मालपुरा’ व ’विठापुरा’असे भोसले घराण्याच्या नावे दोन पेठा वसवल्या.मालोजीचा पराक्रम वाढतच गेला.
आपल्या उपयुक्त कामगिरीने मालोजीनी बुह्राणपुरच्या निजामाचा विश्वास संपादन केला.त्यामुळे सरहदवरील इंदापुरच्या बाजुच्या शत्रुचा बदोबस्त करण्याची कामगिरी निजामाने मालोजीवर सोपवले.या वेळी झालेल्या एका लढाईत मोठा पराक्रम गाजवुन रणक्षेत्रावर मरण पावले.भोसले घराण्यातील वीरतेचे ’पहिले स्मारक’ मालोजीची छ्त्रीरुपाने इंदापुरभुमीवर स्थापन झाले.जरी मालोजीचा अंत झाला तरी भोसले घराण्याच्या पराक्र्माची सुरवात केले.व शिवाजींना स्वराज्य स्थापण्यासाठी मोठी प्रेरणा दिली.

सेनापती

2010-04-09T21:29:00.000-07:00

शॊर्य.... शब्द उच्चारताच अंगात रोमांच उभे राहतात. दहशतवादविरोधी पथकाचे प्रमुख हेमंत करकरेंनी या शब्दाला आणखी महानता मिळवुन दिली आहे,करकरे जिथे गेले तिथे तिथे त्यांनी आपल्या कामाचा ठसा उमटवला, अफ़ाट बुध्दीमत्ता, देखणेपणा,कर्तव्यनिष्ठा,मोठ्याविषयी आदर,कलासक्ती अन सर्वात महत्वाचे त्यांचा निधडेपणा !

२६ नोव्हेंबरच्या रात्री हा अधिकारी आशाच निधडेपणान दहशदवाद्यांना सामोरा गेला, अन होत्यांच नव्ह्त झाले, आयपीएस अधिकाय्रांच्या अंगावरील वर्दी ही फ़क्त शोभेसाठी किंवा रुबाब गाजवण्यासाठी नसते, तर प्रंसगी देशासाठी प्राणाची
कुर्बानी देण्यासाठीही असते, हेच हेंमत करकरे,अशोक कामटे, विजय साळ्सकर या पोलीस अधिकाय्रांनी २६ नोव्हेबंर च्या रात्री दाखवुन दिले, मुबईतील कामा होस्पिटलच्या मागे अतिरेक्यांचा पाठलाग करताना रस्त्यात लपुन बसलेल्या अतिरेक्यांनी अंधाराचा फ़ायदा घेऊन या अधिकारयांवर अंधाधुद गोळीबार केला आणि त्यातच ते शहीद झाले, एक स्वच्छ अधिकारी म्हणुन करकरे यांना संपुर्ण पोलीस दल नेहमीच आठवणीत ठेवतील,
अत्यंत मितभाषी असलेल्या करकरेंना लहानपणापासुन घरातुनच धर्मनिरपेक्षतेचे धडे मिळाले, करकरेंचे वडील हे नागपुर येथे मध्यरेल्वेत नोकरी करीत , ते रेल्वे युनियनचे नेते होते , १ जुलॆ १९५४ रोजी मध्यप्रदेशात जन्मलेल्या करकरें याचे शिक्षण नागपुरात झाले, त्यांची आई दिनानाथ हायस्कुलमध्ये शिक्षिका होती, शाळा महाविदयालयात असताना त्यांना वाचन आणि अभ्यासाची जशी आवड होती तशीच फ़िरण्याचीही आवड होती,मराठीतील सर्व लेखकांची पुस्तके ते आवडीने वाचत होते, पोलीस खात्यात असुनही इंग्रजीसोबत मराठीतलं उअत्तमोत्तम वाचण्याची आणि वाचलेलं इतरांना सांगण्याची आवड कायम होती, नोकरी लागल्यानंतरही त्यांची आवड कायम राहिली, त्यांचा बोलण्यात ठाम विश्वास असे ,पण त्यांचा आवाज मोठा नसायचा,
त्यांनी बी,ई.(मेकनिकल) ही पदवी नागपुरच्या विश्वेश्वरय्य रिजनल ऑफ़ इंजिनिअरींगमधुन पहिल्या वर्गात प्राप्त केली, इंजिनिअरींग झाल्यानंतर त्यांनी हिंदुस्थान लिव्हर ,नॅशनल प्रोडक्टीव्हीटी कॉन्सिलमध्ये नोकरी केली ,त्यानंतर १९८२ साली ते आयपीएस परिक्षा उर्तीण झाले अडीच वर्षाचे प्रशिक्षण पुर्ण केल्यानंतर फ़ेब्रुवारी १९८५ मध्ये त्यांची जळगाव जिल्ह्यातील भुसावळ येथे सहायक पोलीस अधिक्षक म्हणुन नेमणुक झाली,गेल्या १५ वर्षात नादेंड, अकोला,ठाणे ,भिवंडी ,चंद्रपुर,आणि मुंबई अशा अनेक ठिकाणी त्यांची नेमणुक झाली ,भिंवडीं येथे त्यांनी पोलीस उपायुक्त म्हणुन काम केले,

सुरुवातीला मुंबईत पोलीस उपायुक्त म्हणुन त्यांची नेमणुक झाली होती , त्यानंतर पुढे देशाची सर्वोच्च ’रॉ’ मध्ये त्यांची नियुक्ती झाली, संयुक्त राष्टसंघातही त्यांनी महत्वाची भुमिका बजावली, त्यांची कारकीर्द गाजली ती दहशदवाद विरोधी पथकाचे प्रमुख म्हणुन,जानेवारी २००८ पासुन त्यांनी हा कारभार स्विकारला, दहशदवाद्यांना कुठलाही धर्म नसतो असे ते नेहमी म्हणत,त्यांच्या कांमात अतिशय वक्तशीरपणा,शिस्त आणि प्रामाणिकपणा होता, अनेक दहशतवाद्यांचा छडा लावण्यात त्यांना अल्पवधीतच यश आले,सीएसटी रेल्वे स्थानकावरुन कामा हॉस्पिट्लकडॆ निघताना त्यांनी जवळच्या सहकारयाला हेच संगितले की ,यातील एका दहशदवाद्याला जीवंत पकडा, पकिस्थानला त्यांचा या हल्ल्यांमागील हात असल्यांचे पुराव्यासकट दाखवुन देण्याची वेळ आली आहे,करकरेंवर हल्ला केलेल्यापॆकी एक दहशदवादी खरोखरच पकडला गेला,पंरतु त्याची चॊकशी करायला आता करकरे उरले नाहीत, उमदा,सालस, माणसाचं हे अकल्पित जाणे प्रत्येकाला हुरहुर लावुन गेलं आहे........
टीम लोकराज्य

तोफ़ांचे ऎकुन बार, लढताना बाजी पडले

2010-04-05T12:35:00.000-07:00

शिवा पाहिजे

2010-04-01T05:25:00.000-07:00

या महाराष्ट्राला पुन्हा जिजाऊचा शिवा पाहिजे

2010-03-29T20:43:00.000-07:00

अंधार होत चाललाय

सुर्य उगवला पाहिजे

या महाराष्ट्राला पुन्हा

जिजाऊचा शिवा पाहिजे

भ्रष्ट झाले नेते
जुलमी झाले राजकर्ते
अशा शायिस्तेखानाची बोटे तोडणारा
या महाराष्ट्राला पुन्हा
जिजाऊचा शिवा पाहिजे

मुडदे पडतात हजारो
दहशदवाद बोकाळला फ़ार
अशा अफ़जलखानाचा कोथळा बाहेर काढणारा
या महाराष्ट्राला पुन्हा
जिजाऊचा शिवा पाहिजे

स्मशान झाले काश्मिर
ओसाड झाला विदर्भ
नवपालवी बहरण्यासाठी
या महाराष्ट्राला पुन्हा
जिजाऊचा शिवा पाहिजे

वाट लागली संस्क्रुतीची
अपमान होतोय मराठीचा
स्वभिमान जागवण्यासाठी
या महाराष्ट्राला पुन्हा
जिजाऊचा शिवा पाहिजे

लाचार झालेत खासदार
मान झुकवतोय महाराष्ट्र
दिल्लीचेही तख्य राखणारा
या महाराष्ट्राला पुन्हा
जिजाऊचा शिवा पाहिजे

पंरतु या शिवबाला
बाजी सारखी लढय्येगिरी
तानाजी सारखी स्वामीनिष्ठा
अन्याय दिसला की पेटुन उठणारा
तुमच्या सारखा मावळा पाहिजे

लावण्यवती

2010-03-26T21:48:00.001-07:00

अशा वेळी आपल्या मनाला आपणच आवरायचं असतं....

2010-03-25T04:35:00.000-07:00

काही कविता मध्ये खुप मोठी शक्ती असते,
त्यावाचल्यावर मनातील मरगळ दुर होऊन मनात उत्साह
निर्माण होतो अरुंण दातेचे ’या जगण्यावर शतदा प्रेम करावे’
हे गाणे ऎकुन अनेक जण आत्महत्येपासुन पराव्रुत्त झाले।
ही कविता वाचुन अनेक उदास मने पुन्हा जोमाने उभी राहतील।
हिच आशा......

गंध आवडला फुलाचा म्हणून
फूल मागायचं नसतं
अशा वेळी आपल्या मनाला आपणच आवरायचं असतं....

परक्यांपेक्षा आपलीच माणसं
आपल्याला नेहमी दगा देतात
एकमेकांच्या पाठीवर मग्
नजरे आडून वार होतात
भळभळणा-या जखमेतून
विश्वास घाताचं रक्त वाहतं
छिन्नविछीन्न जखमेला तेव्हा
आपणच पुसायचं असतं
अशा वेळी आपल्या मनाला आपणच आवरायचं असतं....

आपलं सुःख पाहण्याचा तसा
प्रत्येकाला अधिकार आहे॥
पण्; दुस-याला मारुन जगणं
हा कुठला न्याय आहे...
माणूस म्हणुन माणसावर
खरं प्रेम करायचं
आपल्या साठी थोडं,
थोडं दुस-यासाठी जगायचं
जगण्याचं हे ध्येय मनात आपणच बाणवायचं आसतं
अशा वेळी आपल्या मनाला आपणच आवरायचं असतं....

आपल्याला कोणी आवडणं
हे प्रत्येक वेळी च प्रेम नसतं
आकर्षणाचं स्वप्नं ते
आकर्षणंच असतं...
मान्य आहे,
आकर्षणात प्रेम केव्हा केव्हा दिसतं...
पण् जे चकाकतं
ते प्रत्येक् वेळीच् सोनं नसतं
मन् आपलं वेडं असतं
वेडं आपण व्हायचं नसतं॥
मन मारुन जगण्यापेक्षा
वेळीच त्याला आवरायचं
अशावेळी....
आणि अशाच वेळी आपल्या मनाला आपणच आवरायचं असतं

अनमिक

जागतीक महिलादिन बक्षिस वितरण प्रमुख पाहुणे प्रिया बेर्डे

2010-03-09T21:18:00.000-08:00

जागतीक महिलादिन सांस्क्रतीक कार्यक्रम

2010-03-08T20:05:00.000-08:00

जागतिक महिलादिन होम मिनीस्टर स्पर्धा

2010-03-08T10:34:00.000-08:00

संयोजक- मच्छिंद्र तापकीर
प्रमुख पाहुणे- प्रिया बेर्डे

जागतिक महिलादिन उदघाटन

2010-03-08T10:09:00.000-08:00

संयोजक- मच्छिंद्र तापकीर
प्रमुख पाहुणे- प्रिया बेर्डे

शिवजयंती

2010-03-04T09:14:00.000-08:00

तुकारामबीज

2010-03-02T09:36:00.000-08:00

एकच रंग आमचा

2010-03-01T20:52:00.000-08:00

.........................खाकी

धुलिवंदन

2010-03-01T10:32:00.000-08:00

मराठी भाषेचा इतिहास

2010-02-26T21:19:00.000-08:00

मराठी भाषेचा इतिहास

इ।स. ५०० मध्ये "महावंश" नावाच्या बॊद्ध ग्रंथात महाराष्ट्राचा "महारठ्ठ"

नावाने उल्लेख आढळतो।

"महारठ्ठ" या शब्दाशी "मराटी" शब्दाचे नाते जुळते।

मराठी भाषेचा उगम
मराठी साहित्याची परंपरा १३ व्या शतकाच्या उत्तरार्धापासुन झाली असली तरी बोली भाषेच्या स्वरुपात २००-२५० वर्षापासुन झाली असली पहिजे.शके ६०२ च्या ताम्रपटातुन तुरळक मराठी शब्द आढळतात.९०५ मधील श्रावणबेळ्गोळच्या शिलालेखात " श्रीचामुण्डराये करवियले" हा मराठी वाक्यरुपी शब्द आढळतो.

शिलालेखाच्या आधारे मराठीचा जन्मकाळ १२-१३ व्या शतकात ठरतो.

१३व्या -१४ व्या शतकात वारकरी व महानुभव पंथाच्या साहित्याने मराठी

भाषेचा अधिक विकास झाला।

मराठी दिनाच्या सर्वाना हार्दीक शुभेच्छा

पुणेरी पगडी...............

2010-02-22T20:43:00.001-08:00

अप्सरा आली................

2010-02-22T20:40:00.001-08:00

शिवप्रभूची नजर फिरे अन उठे मुलूख सारा..............

2010-02-19T17:16:00.001-08:00

देवा तुझ्या दारी आलो........................

2010-02-19T17:08:00.000-08:00

गरज आम्हाला तुमच्या आधाराची

2010-02-19T17:04:00.000-08:00

जाहीर आवाहन

2010-02-18T09:40:00.000-08:00

शिवतेज क्रिडा शिक्षण मंडळातर्फ़े शिवजंयती उत्सवाचे आयोजन करण्यात आले आहे,
सकाळी ९ वाजता छ्त्रपती चॊक (रहाटणी) येथुन छ्त्रपती शिवाजींच्या
मुर्तीला पुष्पहार अर्पण करुन शोभायात्रेला प्रारंभ होईल.व सांगता
तापकीर चॊक काळेवाडी येथे होईल.
सांयकाळी ६वाजता सांस्क्रतीक कार्यक्रम व बक्षीस वाटपाचा कार्यक्रम
होईल.
तरी आपण मोठ्या संख्येने उपस्थित राहुन कार्यक्रमाची शोभा वाढवावी..

वर्षातील सहा ऋतू

2010-02-17T20:42:00.000-08:00

1) ग्रीष्म = वैशाख + ज्येष्ठ

२) वर्षा = आषाढ + श्रावण

३) शरद = भाद्रपद + आश्विन

४) हेमंत = कार्तिक + मार्गशीर्ष

५) शिशिर = पौष + माघ

६) वसंत = फाल्गुन + चैत्र

मराठी महिने

2010-02-17T20:28:00.000-08:00

१). चैत्र मास = आरंभ दिन २२ मार्च = एकूण दिन संख्या ३०/३१ दिवस
२. वैशाख मास = आरंभ दिन २१ एप्रिल = एकूण दिन संख्या ३१ दिवस
३. ज्येष्ठ मास = २२ मे = ३१ दिवस
४. आषाढ मास = २२ जून = ३१ दिवस
५. श्रावण मास = २३ जुलै = ३१ दिवस
६. भाद्रपद मास = २३ ऑगस्ट = ३१ दिवस
७. आश्विन मास = २३ सप्टेंबर = ३० दिवस
८. कार्तिक मास = २३ ऑक्टोबर = ३० दिवस
९. मार्गशीर्ष मास = २२ नोव्हेंबर = ३० दिवस
१०. पौष मास = २२ डिसेंबर = ३० दिवस
११. माघ मास = २१ जानेवारी = ३० दिवस
१२. फाल्गुन मास = २० फेब्रुवारी = ३० दिवस

बांधिलकी

2010-02-16T21:14:00.000-08:00

रक्तदानासाठी आवाहन

स्फ़ोटातील जखमींवर उपचार करताना

रक्ताची गरज भासत आहे.

तरी रक्तदान करु इच्छिणारयांनी

खालील संकेतस्थळावर नाव नोंदणी करावी।

www.pune.aarogya.com/

आभार................

2010-02-16T21:07:00.000-08:00

पुण्यात झालेल्या १३/२ च्या हल्ल्यात जखमींना आपल्या
जीवाची पर्वा न करता, मदत करणारे
नागरीक, रक्तदाते, यांनी मोलाचे कष्ट करुन
जखमीचे प्राण वाचवले त्याबद्दल त्यांचे मनापासुन आभार...........

तसेच ससुनसारख्या शासकीय रुग्णालयासह जहांगीर, रुबी,बुधराणी
या खाजगी रुगालयांनी वेळीच रुग्णवाहिका पाठवुन "गोल्डन अवर" मध्ये
उपचार केल्याने तेथील डॊक्टर, कर्मचारी मनापासुन आभार...........

नदी बुडणारया ला वाचवा वाचवा म्हणणारे खुप असतात,

परंतु स्वत: नदीत उडी मारुन जीव वाचवणारा एखादा असतो

ते तुमच्या सारखे

भगवा निशाण

2010-02-16T10:19:00.000-08:00

हया भगव्याचा रंगच न्यारा

हया भगव्याचा ढंगच न्यारा

हया भगव्याचा हो डॊलच न्यारा

मान-प्राण-शान भगवा

राष्टांचा या प्राण भगवा

करत्युत्वाची आण भगवा

दुरतेचे निशाण भगवा

हिदुत्वाचा प्राण भगवा

सज्ज व्हारे,सज्ज व्हारे

भगव्या खाली एक व्हारे

जय भवानी जय शिवाजी

जय जय जय जय भवानी

जय जय जय जय शिवाजी

भगव्याचा हो हया भगव्याचा

भगव्याचा हो माझ्या भगव्याचा

आहे मला अभिमान

भगवा निशाण भगवा निशाण

भगव्याने हो हया भगव्याने

दिला मला स्वाभिमान

भगवा निशाण भगवा निशाण

शिवरायांचा पाळणा

2010-02-16T10:10:00.000-08:00

गुणी बाळ असा जागसि का रे वांया नीज रे नीज शिवराया

अपरात्री प्रहर लोटला बाई तरि डोळा लागत नाही

हा चालतसे चाळा एकच असला तिळ उसंत नाही जिवाला

निजयावयाचा हरला सर्व उपाय जागाच तरी शिवराय

चालेल जागता चटका

हा असाच घटका घटका

कुरवाळा किंवा हटका

का कष्टविसी तुझी सांवळी काया नीज रे नीज शिवराया १

ही शांत निजे बारा मावळ थेट शिवनेरी जुन्नर पेठ

त्या निजल्या ना तशाच घाटाखाली कोकणच्या चवदा ताली

ये भिववाया बागुल तो बघ बाळा किति बाई काळा काळा

इकडे हे सिद्दीजवान

तो तिकडे अफझुलखान

हे आले रे तुला बाळ धराया नीज रे नीज शिवराया २

शिवगान....

2010-02-16T10:04:00.001-08:00

शतकांच्या यज्ञातून उठली एक केशरी ज्वाला

दहा दिशांच्या हृदयांमधुनी अरुणोदय जहाला

शिवप्रभूची नजर फिरे अन उठे मुलूख सारा

दिशादिशां भेदीत धावल्या खङगाच्या धारा

हे तूफान स्वातंत्र्याचे, ये उधाण अभिमानाचे

हे वादळ उग्र वीजांचे

काळोखाचे तट कोसळले, चिरा चिरा ढळला

दहा दिशांच्या हृदयांमधुनी अरुणोदय झाला

कडेकपारी घुमू लागले विजयाचे गान

जळल्या रानातूनी उमलले पुन्हा नवे प्राण

रायगडावर हर्ष दाटला, घडाचौघडा झडे

शिंगाच्या ललकारीवरती भगवा झेंडा उडे

शिवराय भाग्य देशाचे, हे संजीवन प्राणांचे

हे रुप शक्ति-युक्तिचे

हा तेजाचा झोत उफाळून, सृष्टितून आला

दहा दिशांच्या हृदयांमधुनी अरुणोदय झाला

गंगा सिंधू, यमुना गोदा कलशातून आल्या

शिवरायाला स्नान घालूनी धन्य धन्य झाल्या

धीमी पाऊले टाकीत येता रुद्राचा अवतार

अधीर हृदयातूनी उमटला हर्षे जयजयकार

प्रौढप्रताप पुरंदर क्षत्रीयकुलावतंस

सिंहासनाधिश्वर महाराजाधीराज शिवछत्रपती महाराज

शिवछत्रपतींचा जय हो, श्रीजगदंबेचा जय

भरतभूमीचा जय हों

जयजयकारातूनी उजळल्या शतकांच्या माला

दहा दिशांच्या हृदयांमधुनी अरुणोदय झाला.

शिवाजी महाराज आरती

2010-02-16T10:01:00.001-08:00

जयदेव जयदेव जय जय शिवराया !

या या अनन्य शरणा आर्यां ताराया !!धृ!!

आर्यांच्या देशावरि म्लेंच्छांचा घाला

आला आला सावध हो भूपाला

सद् गदिता भूमाता दे तुज हाकेला

करुणारव भेदुनि तव ऱ्हिदय न कां गेला?.....१

श्री जगदंबा जीस्तव शुंभादिक भक्षी

दशमुख मर्दुनी जी श्रीरघुवर संरक्षी

ती पूता भूमाता म्लेंच्छाही छळता

तुजविण शिवराया तिज कोण दुजा त्राता?.......२

त्रस्त अम्हि दीन अम्हि शरण तुला आलो

परवशतेच्या पाशी मरणोन्मुख झालो

साधु परित्राणाया दुष्कृती नाशाया

भगवन् भगवतगीता सार्थ कराया या..........३

ऐकुनिया आर्यांचा धावा गहिवरला

करुणोक्ते स्वर्गी श्री शिवनृप गहिवरला

देशास्तव शिवनेरी घेई देहाला

देशास्तव रायगडी ठेवी देहाला

देशस्वातंत्र्याचा दाता जो झाला

बोला तत् श्रीमत्शिवनृप् की जय बोला..........४

बोला शिवाजी महाराज की ... जय !!

प्रभो शिवाजी राजा (स्वातंत्र्यवीर सावरकर)

2010-02-16T09:58:00.000-08:00

हे हिंदुशक्ति-संभूत-दीप्तितम-तेजा

हे हिंदुतपस्या-पूत ईश्वरी ओजा

हे हिंदुश्री-सौभाग्य-भूतीच्या साजा

हे हिंदु-नृसिंहा प्रभो शिवाजीराजा

करि हिंदुराष्ट्र हें तूतें, वंदना

करि अंतःकरणज तुज, अभि-नंदना

तव चरणिं भक्तिच्या चर्ची, चंदना

गूढाशा पुरवीं त्या न कथूं शकतों ज्या

हे हिंदु-नृसिंहा प्रभो शिवाजीराजा

जी शुद्धि हृदाची रामदास शिर डुलवी

जी बुद्धि पांच शाह्यांस शत्रुच्या झुलवी

जी युक्ति कूटनीतींत खलांसी बुडवी

जी शक्ति बलोन्मत्तास पदतलीं तुडवी

ती शुद्ध हेतुची कर्मी, राहुं दे

ती बुद्धि भाबडया जीवां, लाहुं दे

ती शक्ति शोणितामाजीं, वाहुं दे

दे मंत्र पुन्हा तो, दिले समर्थे तुज ज्या

हे हिंदु-नृसिंहा प्रभो शिवाजीराजा.

निश्चयाचा महामेरु

2010-02-16T09:55:00.000-08:00

निश्चयाचा महामेरु, बहुत जनांसी आधारु

अखंडस्थितीचा निर्धारु, श्रीमंत योगी

नरपती, हयपती, गजपती, गडपती, भूपती, जळपती

पुरंदर आणि शक्ती, पृष्ठभागी

यशवंत, किर्तीवंत, सामर्थ्यवंत, वरदवंत

पुण्यवंत, नीतीवंत, जाणता राजा

आचार शील, विचारशील, दानशील, धर्मशील

सर्वज्ञपणे सुशील, सकळांठायी

धीर उदार गंभीर, शूर क्रियेसी तत्पर

सावधपणे नृपवर, तुच्छ केले

देव धर्म गोब्राम्हण, करावया संरक्षण

हृदयस्थ झाला नारायण, प्रेरणा केली

या भूमंडळाचे ठायी, धर्मरक्षी ऐसा नाही

महाराष्ट्र धर्म राहिला काही, तुम्हा कारणे

कित्येक दुष्ट संहारिला, कित्येकांसी धाक सुटला

कित्येकांस आश्रय जाहला, शिवकल्याण राजा.

शिवस्तुती' -३(कवी भुषण)

2010-02-16T09:53:00.000-08:00

राखी हिंदुवानो, हिंदुवानके तिलक राख्यो,

स्मृति और पुराण राख्यो वेद विधी सुनि मै

राखी रजपूती राजधानी राखी राजनकी,

धरामे धरम राख्या राख्यो गुण गुणीमे

भूषण सुकीवंजीति हद्द मरहट्टनकी, देसदेस

करिति बखानी तव सुनि मैं

साहीके सुपूत सिवराज समरेस 'तेरी' दिल्लीदल

दाबीक दीवाल राखी दुनिमै ।।

'शिवस्तुती' -२(कवी भुषण)

2010-02-16T09:50:00.000-08:00

''जगतमे जीते महावीर महाराजन ते

महाराज बावन हूं पातसाह लेवाने।

पातसाह बावनौ दिल्लीके पातशाह दिल्लीपती

पातसाह जींसो हिंदुपति सेवाने''

दाढीके रखैयन की दाढीसी रहति छाति

वाढी जस मर्याद हद्द हिंदुवाने की

कढि गयि रयतिके मनकी कसम मिट गयी

ठसक तमाम तुरकानेकी

भूषण भनत दिल्लीपति दिल धकधका सुनिसुनि

धाक सिवराज मरदानेकी

मोठी भयि चंडि बिन चोटीके चबाय सीस

खोटी भयि संपत्ति चकताके घरानेकी ।।''

शिवस्तुती' -१ (कवी भुषण)

2010-02-16T09:46:00.000-08:00

'शिवस्तुती' -१ (कवी भुषण)
''लाज धरौ शिवजीसे लरौ सब सैयद शेख पठान पठायके।

भूषन ह्यां गढकोटन हारे उहां तुग क्यों मठ तोरे रियासके।

हिंदुके पति सोंन विसात सतावत हिंदु गरीबन पायके।

लीजे कलंक न दिल्लीके बालम आलम आलमगीर कहायके।।

छत्रपती संभाजीराजे भोसले

2010-02-15T21:37:00.000-08:00

छत्रपती संभाजीराजे भोसले
जन्मदिन -१४ मे १६५७
जन्मस्थळ -पुरंदर किल्ला
आई-वडील -सईबाई
पत्नी -येसुबाई
मुले-शाहुमहाराज
उत्तराधिकारी -राजाराम महाराज
पदवी -धर्मवीर, छत्रपती,छावा
विशेष घटना -
शिवाजी बरोबर आग्राहुन सुटका(१६६६)
दलेरखानाला सामील
दलेरखानावर हल्ला करुन पुन्हा स्वराज्यात सामील
राज्याभिषेक १६ जानेवारी १६८१
आण्णाजी दत्तोला ठार केले
रामशेज किल्ल्याचा लढा
सख्खे मेहुणे-गणोजी शिक्रे,महादजी निबांळकर,हरिराजे महाडिक शत्रुला सामील
संभाजीना जिवंत पकडले (१६८९)
कार्य - हिंदवी स्वराज्याचा विस्तार
मुत्यूदिन -११ मार्च १६८९
मुत्यूस्थळ - वढु (पुणे)

छ्त्रपती शिवाजीराजे शहाजी भोसले

2010-02-15T21:25:00.000-08:00

छ्त्रपती शिवाजीराजे शहाजी भोसले
जन्मदिन -१९ फ़ेब्रुवारी १६३०
जन्मस्थळ -शिवनेरी
आई-वडील -जिजाबाई,शहाजीराजे
पत्नी -सईबाई,सोयराबाई,पुतळाबाई,
मुले-संभाजी,राजाराम
वारसदार -संभाजी
पदवी - छ्त्रपती,गोब्राम्हण प्रतिपालक
विशेष घटना -

पहिली स्वारी तोरणागड विजय(१६४७)
जावळीवर स्वारी (१६५६)
कोकणातील चाळीस किल्ल्यावर विजय(१६५९)
अफ़जलखानाचा वध (१६५९)
घोडखिंडीतली लढाई (१६६०)
शाहिस्तेखानावर हल्ला (१६६३)
सुरतेवर पहिली लुट (१६६४)
पुरंदरचा वेढा व तह (१६६५)
आग्राहुन सुटका (१६६६)
राज्याभिषेक (६ जुन १६७४)
कार्य - हिंदस्वराज्याची स्थापना
मुत्यूदिन - ३ एप्रिल १६८०)
मुत्यूस्थळ - रायगड

छत्रपती संभाजी महाराज यांना समर्थ रामदास स्वामींचे पत्र

2010-02-14T10:24:00.000-08:00

2010-02-12T21:29:00.000-08:00

सावरकरांची हिंदूत्वाची व्याख्या
हिंदू तो, की जो सिंधूपासून समुद्रापर्यंत पसरलेल्या या आ‍सिंधुसिंधुपर्यंतची भूमीला आपली पितृ मानतो त्याचप्रमाणें वैदिक सप्तसिंधूच्या प्रदेशांत ज्या जातीच्या प्रारंभाचा पहिला आणि दृश्य असा पुरावा मिळतो व ज्या जातीने नवीन प्रदेश आक्रमीत पुढे जात असतां ज्याचा स्वीकार केला ते ते सर्व आपल्यांत समाविष्ट केले आणि जे जे समाविष्ट केले ते परमोत्कर्षाला पोचविले व जी जाती पुढे हिंदू जाती या नावाने प्रसिद्ध पावली, त्या जातीचे रक्त हिंदू या नांवास पात्र होणार्‍या मनुष्याच्या अंगांत खेळत असते. समान इतिहास, समान वाङ्मय, समान कला, एकच निर्बंध-विधान, एकच धर्मव्यवहारशास्त्र, सामायिक यात्रा महोत्सव, समाईक धार्मिक आचार विधी, समाईक सण आणि समाईक संस्कार, एवं गुणविशिष्ट अशी जी त्या महान् हिंदू जातीची संस्कृती त्या संस्कृतीचा वार साज्याला परंपरेने मिळालेला असतो, आणि या सर्वांपेक्षा ज्यामध्ये त्याचे तत्तवद्रष्ट ऋषी मुनी, संतमहंत, गुरु आणि अवतारी पुरुष जन्माला आले आणि ज्यामध्ये त्याची पुण्यकारक अशी यात्रास्थळें आहेत असे असिंधु सिंधू भारत ज्याची पितृभूमी आणि पुण्यभूमी आहे तो हिंदू ! हीच ती हिंदुत्वा ची आवश्यक लक्षणे: समान राष्ट्र, समान जाती नि समान संस्कृती. ही सर्व लक्षणे थोडक्यांत अशी सांगतां येतील की, हिंदू तो की जो या भूमीला नुसती पितृभूच नव्हे तर पुण्यभूहि मानतो. कारण हिंदुत्वाची पहिली जी दोन प्रमुख लक्षणे, राष्ट्र आणि जाती ही स्पष्टप णें पितृभू या शब्दाने दाखविली जातात. तर हिंदुत्वाचे तिसरे लक्षण जी संस्कृती ती प्रामुख्याने पुण्यभू या शब्दांत प्रतीत होते. कारण संस्कृतीमध्येच धार्मिक आचार-विधी नि संस्कार यांचा अंतर्भाव होतो आणि त्यामुळेच ही भूमी आपणाला पुण्यूभू होऊन राहते. हीच हिंदुत्वाची व्याख्या अधिक सुटसुटीत करण्याकरिता, ती पुढील अनुष्टुपांत ग्रथित करण्याचा आम्ही प्रयत्न केला तर तो वायगा ठरणार नाही अशी आम्हाला आशा आहे.आसिंधुसिंधुपर्यंता यस्य भारतभूमिका ।पितृभू: पुण्यभूश्वैव व वै हिंदुरितिस्मृत: ।।सिंधू (ब्रह्मपुत्रेलाही तिच्या उपनद्यांसह सिंधू म्हणतात) पासून सिंधू (समुद्र) पर्यंत पसरलेली ही भारतभूमी ज्याची पितृभू (पूर्वजांची भूमी) आणि पुण्यभूमी (धर्मासह संस्कृतीची भूमी) आहे तो हिंदू !!